Кӗҫӗн Арапуҫ (выр. Малые Арабузи) — Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗнчи ял, Пикшик ял тӑрӑхне кӗрет. Историллӗ ячӗ — Хирти Арапуҫ (Арабузи Степные).

Географи

Ял Пӑла шывӗн сулахай хӗрринче, Чӑваш Республикин кӑнтӑр пайӗнче вырнаҫнӑ. Республикӑн тӗп хулине — Шупашкара — ҫитме 148 ҫухрӑм. Район центрне — Патӑрьеле — 12 ҫухрӑм. Ялтан 64 ҫухрӑмра чи ҫывӑх чукун ҫул станцийӗ вырнаҫнӑ.

Историйӗ

Ял ҫыннисем — чӑвашсем. 1724 ҫулччен вӗсем ясак хресченӗсем пулнӑ, 1835 ҫулччен — патшалӑх хресченӗсем, 1863 ҫулччен — удел хресченӗсем. Халӑх тӗпрен илсен ҫӗр ӗҫӗпе, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетессипе тата пыл хурчӗ тытассипе аппаланнӑ. Промыселсенчен кӗреҫе хатӗрлесси анлӑ сарӑлнӑ пулнӑ. Ҫавӑн пекех ял ҫыннисем инҫетри вырӑна кайса ӗҫлес енӗпе те палӑрнӑ: Пӑва уесӗнчи тата кӳршӗри уессенчи ялсенче кӗтӳҫӗ тата лавҫӑ пулса ӗҫленӗ.

XVIII ӗмӗрте тата 1920 ҫулччен ял Пӑва уесӗн Пикшик, Шӑхаль тата Патӑрьел вулӑсӗсене кӗнӗ. 1835–1863 ҫулсенче Шӑхаль удел приказне пӑхӑнса тӑнӑ. Малалла яла темиҫе хутчен пӗр районтан тепӗр района куҫарнӑ. 1920 ҫулхи ҫурла-юпа уйӑхӗсенче вӑл Ҫӗрпӳ уесӗн Патӑрьел вулӑсӗнче пулнӑ, хыҫҫӑн 1920 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа 1921 ҫулччен — Ҫӗрпӳ уесӗн Йӗпреҫ районне, 1921–1927 ҫулсенче — Патӑрьел уесӗн Патӑрьел вулӑсне кӗнӗ. 1927 ҫултан пуҫласа 1935 ҫулччен ял Мӑн Патӑрьел районне, 1935–1939 ҫулсенче — Турхан районне, 1939–1959 ҫулсенче — Первомайски районне кӗнӗ. 1959 ҫултанпа Кӗҫӗн Арапуҫ Патӑрьел районне кӗрет.

XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ялта суту-илӳ тата промышленность заведенийӗ ӗҫленӗ. 1931 ҫулта «Путь социализма» колхоз йӗркеленнӗ.

Халӑх йышӗ

Ял халӑхӗн йышӗ ҫулсерен:

• 1795 ҫул — 149 ҫын (72 арҫын, 77 хӗрарӑм), 30 кил-ҫурт;
• 1869 ҫул — 262 ҫын (134 арҫын, 128 хӗрарӑм);
• 1897 ҫул — 425 ҫын (202 арҫын, 223 хӗрарӑм), 74 кил-ҫурт;
• 1926 ҫул — 531 ҫын (254 арҫын, 277 хӗрарӑм), 105 кил-ҫурт;
• 1939 ҫул — 571 ҫын (244 арҫын, 327 хӗрарӑм);
• 1979 ҫул — 627 ҫын (297 арҫын, 330 хӗрарӑм);
• 2002 ҫул — 473 ҫын (223 арҫын, 250 хӗрарӑм), 145 кил-ҫурт;
• 2010 ҫул — 423 ҫын (218 арҫын, 205 хӗрарӑм), 134 харпӑр хуҫалӑх.

XVIII–XX ӗмӗрсенче ял халӑхӗ пӗр чарӑнмасӑр ӳссе пынӑ, чи нумай йыш 1979 ҫул тӗлне пулнӑ. XX ӗмӗр вӗҫӗнче — XXI ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ял халӑхӗ майӗпен чакма пуҫланӑ, ку вӑл халӑх хуланалла туртӑннипе ҫыхӑннӑ.

Инфраструктура

2010 ҫулхи даннӑйсем тӑрӑх, ялта «Агрофирма «Движение» ТМЯП ӗҫлет. Ялта фельдшер пункчӗ, клуб, вулавӑш тата икӗ лавкка пур.

Паллӑ ҫыннисем

• Селиванов Иван Михайлович (1950 ҫ.ҫ.) — биологи ӑслӑлӑхӗсен докторӗ, профессор.
• Селиванов Рудольф Васильевич (1964 ҫ.ҫ.) — агроном, патшалӑх ӗҫченӗ.